Škripanje zubima – bruksizam i bruksomanija

Bruksizam  je parafunkcija koja se odlikuje stiskanjem i škripanjem zubima, često nesvesno. Može biti ozbiljan zdravstveni problem. Neki ljudi škrguću zubima samo tokom spavanja , ova pojava se naziva noćni briksizam. Drugi škrguću zubima u toku dana i ta pojava se naziva bruksomanija.

Bruksizam je relativno česta pojava, sve češća u novije vreme, lečenje zahteva interdisciplinarni pristup, ali i mi sami ipak možemo što-šta da pomognemo.

Manifestuje se kao nesvesno stiskanje zuba povezano sa snažnim pokretima donje vilice levo-desno i napred-nazad, zbog čega dolazi do škripanja i trošenja zuba (atricija zuba). Većina osoba nije svesna da ima bruksizam.

Dok su uzroci dnevnih parafunkcija uglavnom loše navike, noćni bruksizam ima mnogobrojne i raznovrsne faktore nastanka. Danas važi mišljenje da je on centralnog porekla, da postoji veza između kognitivno-bihevioralnih faktora (emocionalni stres, strah, karakteristike ličnosti) i bruksizma, kao i primene nekih lekova i konzumiranja većih količina alkohola, kofeina i nikotina. Smatra se da je uticaj dnevnih stresnih događaja kod bruksista krucijalan i da je intenzitet epizoda bruksiranja u toku noći srazmeran dnevnom emocionalnom stresu (problemi na poslu, gubitak posla, svađe u porodici, fizička iscrpljenost, neuspešno obavljen zadatak). Bruksisti imaju najčešće takve karakteristike ličnosti koji im uvećavaju celokupan nivo stresa.

Radi se o hiperaktivnim osobama, perfekcionistima, anksioznim, nezadovoljnim osobama koje se lako isprovociraju i koje su često prekritički raspoložene prema okruženju. Smatra se da malokluzije (gornji i donji zubi ostvaruju nepravilne i preuranjene kontakte) mogu dovesti do bruksizma kao i dugotrajna terapija nekim medikamentima tipa antidepresivi. Postoji čak i genetska predispozicija za nastanak bruksizma. Pretpostavlja se i da nedovoljno unošenje magnezijuma putem hrane može da doprinese nastanku bruksizma, jer ovaj nutritivni element ima važnu ulogu u normalnom funkcionisanju mišića i nerava.

Sile koje razvijaju mastikatorni mišići u toku noćnih parafunkcija mnogo su veće od normalnih sila koje se razvijaju u toku žvakanja, nekad čak i jače od maksimalne voljne zagrižajne sile, a trajanje kontakta između zuba traje znatno duže. Javlja se trošenje zubnog tkiva i nastaju karakteristične abrazivne fasete na grupi zuba ili celom zubiku. Dok se trošenje odvija u gleđi, zbog tvrdoće tkiva, sporije napreduje, ali je mnogo brže kada zahvati dentin. Kao posledica trošenja zuba javlja se osetljivost zuba. Ako se na zubima javi I karijes, to često može da rezultira prelomom zuba. Česte su i recesije gingive, odnosno povlačenje desni. Gde je stezanje dominantno, češće su prisutni bol, spazam i zamor mišića nakon buđenja.

Pored faseta, mogu se javiti i pukotine u gleđi, odlamanje delova ispuna (plombi) ili prelom imlantanata usled preopterećenja. Zubna pulpa može reagovati bolom ukoliko nakon trošenja gleđi dentin postane eksponiran. Dentin je mekši i podleže bržoj abraziji. Pacijenti sa bruksizmom se žale na bol usled spazma mišića, a može doći i do degenerativnih promena u predelu temporomandibularnog zgloba. Najčešći su bolovi u predelu lica, vilica, vrata, ramena. Bol može biti stalan ili povremen, a može se i pogoršavati tokom žvakanja ili govora. Pored ukočenosti donje vilica, neki pacijenti se žale i na pojačano znojenje, tahikardije, noćne palpitacije (lupanje srca) i česte jutarnje glavobolje, migrene. Uz epizode bruksizma uočena je i veća zastupljenost ostalih poremećaja u toku spavanja popout glasnog hrkanja i zastoja disanja u snu (sleep apnea). Pošto je noćno škripanje vrlo čujno, veoma je bitna izjava osoba iz bliskog okruženja da li je ono primetno.

Zbog gubitka zubne supstance dolazi do gubitka visine zagriza što se refllektuje na čitav stomatognati sastav, a najviše na žvaćne mišiće i temporomandibularni zglob (upala, bol, škljocanje, krepitacije, otežano otvaranje I zatvaranje usta), što dovodi do teških  misterioznih jutarnjih glavobolja neobjašnjivih facijalnih bolova i problema sa vratom i kičmom. Bruksizam može uzrokovati paradontitis – resorpcija kosti, recesija gingive, džepovi, rasklimavanje zuba i na kraju gubitak zuba
Potom može biti uzrok  pulpitisa  – upala zubne pulpe, kao i nekroza pulpe – odumiranje pulpe.

Ako se bruksizam dijagnostikuje na vreme i nađe njegov uzrok, lečenje može biti uspešno. Više o svemu tome ćemo u narednom tekstu.

Sve što želite da me pitate, slobodno učinite putem mail-a ili facebook-a, naravno, svi komentari i diskusije su dobro došli!